10 marca 2026 r. polska przestrzeń powietrzna we wschodniej części kraju funkcjonuje na nowych, rygorystycznych zasadach. Polska Agencja Żeglugi Powietrznej (PAŻP), na wniosek Dowództwa Operacyjnego Rodzajów Sił Zbrojnych (DORSZ), wprowadziła strefę ograniczonego ruchu lotniczego EP R130, która zastąpiła dotychczasową strefę EP R129. Ograniczenia potrwają do 9 czerwca 2026 r. (do godz. 23:59 UTC).
Gdzie i kogo obowiązują ograniczenia?
Nowa strefa EP R130 obejmuje przestrzeń od poziomu ziemi (GND) do poziomu lotu FL95, czyli w uproszczeniu do wysokości około 3 kilometrów. Warto zaznaczyć, że strefa ta nie wpływa na ruch komercyjnych samolotów pasażerskich, które operują na znacznie większych wysokościach przelotowych. Restrykcje uderzają przede wszystkim w lotnictwo ogólne (General Aviation), aerokluby oraz operatorów bezzałogowych statków powietrznych (dronów).
Zasady korzystania ze strefy podzielono na porę nocną i dzienną:
- W nocy (od zachodu do wschodu słońca): Obowiązuje całkowity zakaz lotów w strefie EP R130. Wyjątkiem są jedynie wojskowe statki powietrzne oraz loty z lotniska Depułtycze Królewskie (EPCD), pod warunkiem wcześniejszej koordynacji z COP-DKP. W tym czasie przestrzeń jest traktowana jako niesklasyfikowana.
- W dzień (od wschodu do zachodu słońca): Obowiązuje zakaz lotów z pewnymi rygorystycznymi wyjątkami. Loty załogowe są dozwolone pod warunkiem złożenia planu lotu (FPL), posiadania działającego transpondera w modzie A i C lub S oraz utrzymywania stałej dwukierunkowej łączności radiowej z właściwym organem służb ruchu lotniczego (ATS).
Z zakazów wyłączone są loty o statusie specjalnym (np. HEAD, STATE, SAR, HOSP, MEDEVAC) oraz loty wykonywane na hasło GARDA czy ALPHA SCRAMBLE. Cywilne drony (BSP) mogą operować w dzień, o ile nie naruszają stref identyfikacji obrony powietrznej (ADIZ Białoruś i ADIZ Ukraina).
Podstawy prawne, czyli dlaczego PAŻP może zamknąć niebo?
Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 119 ust. 1 ustawy Prawo lotnicze, polska przestrzeń powietrzna jest dostępna na równych prawach dla wszystkich użytkowników, a swoboda lotów może zostać ograniczona wyłącznie na podstawie wyraźnego upoważnienia ustawowego.
Takie upoważnienie znajduje się w art. 119 ust. 4 pkt 2 Prawa lotniczego, który daje ministrowi właściwemu ds. transportu delegację do określenia zasad wprowadzania ograniczeń lotów na czas nie dłuższy niż 3 miesiące. Na tej podstawie wydano Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 18 stycznia 2019 r. w sprawie ograniczeń lotów na czas nie dłuższy niż 3 miesiące.
Zgodnie z § 6 ust. 1 tego rozporządzenia, ograniczenia lotów w postaci strefy “R” (Restricted Area) mogą zostać wprowadzone m.in. z powodu konieczności przeprowadzenia działań mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego. I to właśnie nadrzędna potrzeba zapewnienia bezpieczeństwa Państwa jest oficjalnym powodem powołania strefy EP R130.
Co jeśli nie spełniam kryteriów? (Strefy TRA)
Dla podmiotów, które chcą prowadzić działalność lotniczą w strefie EP R130, a nie spełniają wymogów posiadania łączności radiowej, transpondera (obszary RMZ, TMZ) czy składania planu lotu, jedyną legalną drogą jest wnioskowanie o wyznaczenie specjalnych stref czasowo rezerwowanych (TRA).
Wnioski o wyznaczenie strefy TRA składa się do PAŻP, a ich akceptacja zależy od analizy strony wojskowej. Aby uzyskać zgodę, podmiot zarządzający strefą musi spełnić bardzo restrykcyjne wymogi organizacyjne. Przez cały czas aktywności strefy na ziemi musi przebywać koordynator lotów, który:
- Jest stale dostępny pod wskazanym numerem telefonu.
- Posiada bezpośredni kontakt (radiowy/telefoniczny) z każdym pilotem latającym w strefie.
- W razie telefonu o nagłej konieczności dezaktywacji strefy, natychmiast przekaże polecenie lądowania wszystkim pilotom.
- Zagwarantuje, że wszystkie statki powietrzne w strefie wylądują w maksymalnym czasie 25 minut od otrzymania nakazu.
Niespełnienie któregokolwiek z tych warunków bezwzględnie przekreśla szansę na utworzenie strefy TRA.
Konsekwencje naruszenia strefy
Z prawnego punktu widzenia, sprawa jest jednoznaczna. Wlot statku powietrznego w aktywną strefę “R” bez spełnienia wyśrubowanych kryteriów wyłączenia stanowi bezpośrednie naruszenie przepisów Prawa Lotniczego. W dobie podwyższonej gotowości operacyjnej wojska, zignorowanie publikacji NOTAM (D1284/26, N1284/26) to nie tylko ryzyko utraty licencji czy nałożenia dotkliwych kar finansowych przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego, ale przede wszystkim sprowadzenie bezpośredniego zagrożenia dla bezpieczeństwa państwa, co może rodzić poważne konsekwencje prawnokarne.
Obecna sytuacja geopolityczna wymusza na władzach lotniczych i wojskowych priorytetyzację bezpieczeństwa narodowego nad swobodą żeglugi powietrznej. Dla pilotów oznacza to bezwzględny obowiązek dokładnego zapoznawania się z depeszami NOTAM przed każdym lotem na wschodzie Polski i rygorystycznego przestrzegania procedur ustanowionych przez PAŻP i wojsko.
